Jak powstaje dług celny i jak go zabezpieczyć?

Czym jest dług celny?

Dług celny to zobowiązanie wobec organu celnego, które powstaje w związku z przywozem lub wywozem towarów podlegających należnościom celnym. Oznacza to, że importer lub eksporter ma obowiązek zapłacić określone należności celne przywozowe albo należności celne wywozowe. Podstawą prawną jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) ustanawiające unijny kodeks celny, które reguluje kwestie dotyczące powstawania i egzekucji długu celnego.

W praktyce dług celny powstaje z chwilą przyjęcia zgłoszenia celnego lub w momencie zaistnienia innego zdarzenia przewidzianego przepisami prawa celnego – np. nielegalnego wprowadzenia towaru na wspólnotowy obszar celny czy usunięcia towarów spod dozoru celnego.

Powstanie długu celnego – kiedy następuje i czy można tego uniknąć?

Powstanie długu celnego jest ściśle związane z procedurami celnymi i przeznaczeniem towaru. Najczęściej dług celny powstaje:

• w przywozie – z chwilą przyjęcia zgłoszenia celnego obejmującego towar należnościami celnymi przywozowymi,
• w wywozie – w momencie przyjęcia zgłoszenia celnego dla towaru podlegającego należnościom celnym wywozowym,
• w przypadku naruszeń – np. z chwilą nielegalnego wprowadzenia towaru na obszar celny Unii lub w wyniku usunięcia towarów spod dozoru celnego,
• w przypadku przedstawicielstwa pośredniego – dłużnikiem może zostać zarówno przedstawiciel, jak i podmiot reprezentowany.

Uniknięcie długu celnego nie jest możliwe, jeśli towar faktycznie podlega należnościom celnym. Można natomiast ograniczyć jego wysokość lub odroczyć zapłatę, korzystając z odpowiednich procedur celnych (np. uszlachetnianie czynne) albo ubiegając się o częściowe zwolnienie z należności. Kluczowe znaczenie ma też dochowanie należytej staranności podczas przygotowania dokumentacji i zgłoszenia celnego, ponieważ błędy formalne mogą prowadzić do dodatkowych kosztów.

Jak obliczyć wysokość należności celnych?

Wysokość należności celnych zależy od wartości celnej towaru, jego pochodzenia oraz klasyfikacji taryfowej według Zharmonizowanego Systemu (HS) i Nomenklatury Scalonej (CN). Aby prawidłowo obliczyć dług celny w przywozie, należy uwzględnić:

• wartość towaru – cena faktycznie zapłacona lub należna za towar, powiększona o koszty transportu i ubezpieczenia do granicy UE,
• stawki celne – określone w taryfie celnej dla danego rodzaju towaru, różniące się w zależności od kraju pochodzenia i rodzaju umów handlowych,
• ewentualne preferencje lub zwolnienia – wynikające np. z umów o wolnym handlu lub procedur celnych,
• inne opłaty – np. opłaty antydumpingowe czy dodatkowe środki ochronne.

Organ celny przyjmuje zgłoszenie celne i na jego podstawie dokonuje wyliczenia należności. Dlatego tak istotne jest, aby przedsiębiorca prawidłowo wskazał klasyfikację taryfową oraz wartość towaru, ponieważ błędy mogą skutkować zaniżeniem lub zawyżeniem długu celnego, a w konsekwencji – dodatkowymi kontrolami i kosztami.

Jak zabezpieczyć dług celny?

Prawo celne przewiduje możliwość złożenia zabezpieczenia długu celnego, które chroni interesy organu celnego, a jednocześnie pozwala przedsiębiorcy na płynne prowadzenie działalności. Zabezpieczenie może przybrać formę gwarancji bankowej, poręczenia lub depozytu pieniężnego. Dzięki temu importer nie musi każdorazowo regulować należności natychmiast po powstaniu długu, co ułatwia obrót towarowy.

Zabezpieczenie długu celnego jest wymagane w szczególności w sytuacjach związanych z:

• czasowym składowaniem towarów,
• objęciem towarów następujących procedur celnych: tranzytu, składu celnego, uszlachetniania czynnego, przetwarzania pod kontrolą celną, odprawy czasowej,
• odroczeniem zapłaty należności,
• towarami wysokiego ryzyka w kontekście przepisów prawa celnego.

Dzięki zabezpieczeniu można uniknąć wszczynania postępowania egzekucyjnego i zapewnić sprawną obsługę logistyczną ładunków.

Kiedy i w jakich warunkach następuje przedawnienie długu celnego?

Dług celny nie jest zobowiązaniem wiecznym – przepisy przewidują jego przedawnienie. Co do zasady, organ celny traci prawo do dochodzenia należności po upływie trzech lat od dnia powstania długu celnego. Termin ten może jednak zostać przedłużony do dziesięciu lat, jeśli dług celny wiąże się z czynem zagrożonym sankcją karną (np. w przypadku nielegalnego wprowadzenia towarów).

Bieg terminu przedawnienia może zostać zawieszony, m.in. na czas prowadzenia postępowań sądowych. W praktyce oznacza to, że jeśli importer kwestionuje zasadność decyzji organu celnego i sprawa trafia do sądu, przedawnienie długu celnego ulega wstrzymaniu do czasu rozstrzygnięcia.

Przedawnienie nie zwalnia jednak przedsiębiorcy z obowiązku przestrzegania przepisów prawa celnego – organy mogą dochodzić należności, jeśli w toku kontroli stwierdzą nieprawidłowości w zgłoszeniach lub dokumentach.