Kontrola celna – czym jest, kiedy występuje i jak przebiega?

Na czym polega kontrola celna?

Kontrola celna to działania organów celnych, których celem jest sprawdzenie zgodności towarów, dokumentów i środków przewozowych z obowiązującymi przepisami prawa. Odbywa się w trakcie odprawy celnej, przy wyjściu lub wjeździe przez przejścia graniczne, a także po zwolnieniu towaru, gdy organy prowadzą kontrolę następczą. Może mieć charakter planowy, wynikający z analizy ryzyka, albo być wyrywkową kontrolą celną.

Kontrola celna – przebieg krok po kroku:

1. Wstępna weryfikacja zgłoszenia – funkcjonariusze celni sprawdzają, czy zgłoszenie i dokumenty są prawidłowo wypełnione, kompletne i zgodne ze stanem faktycznym. Weryfikacji podlegają m.in. klasyfikacja taryfowa, wartość celna, pochodzenia towarów oraz należności celnych i podatkowych. Warto jednak doprecyzować, że sam fakt kontroli nie ustala kwot. Wynik kontroli celnej nie zmienia automatycznie wysokość należności celnych – może jednak skutkować ich ponownym obliczeniem, gdy kontrola wykaże inną klasyfikację taryfową, pochodzenie, wartość lub ilość towaru niż zadeklarowano. W takich przypadkach organy mogą skorygować dług celny, a przedsiębiorca może mieć prawo do odwołania.
2. Analiza dokumentacji – kontrola obejmuje listy przewozowe, faktury, świadectwa pochodzenia, certyfikaty zgodności, dokumenty fitosanitarne i wszelkie pozwolenia wynikające z przepisów dotyczących ograniczeniom lub akcyzy.
3. Kontrola fizyczna – w zależności od rodzaju kontroli celnej funkcjonariusze mogą przeprowadzić oględziny przesyłki, środków przewozowych i przestrzeni ładunkowej, a w razie potrzeby zlecić pobrania próbek towarów do badań jakościowych, bezpieczeństwa lub ochrony środowiska.
4. Ustalenia i protokół – po przeprowadzeniu kontroli sporządzane są ustalenia, które mogą skutkować zakończeniu procedur celnych bez uwag albo wszczęciem dalszego postępowania, jeśli stwierdzono nieprawidłowości.

Co podlega kontroli celnej?

Kontrola obejmuje zarówno towary, jak i towarzyszącą im dokumentację oraz środki przewozowe.

Towary:

• zgodność z opisem w zgłoszeniu i dokumentach przewozu,
• ilość, masa, miara, stan techniczny i oznaczenia,
• wartości towarów i ich przeznaczenie w obrocie,
• pochodzenia towarów, w tym prawo do preferencji celnych,
• zgodność z przepisami dotyczącymi bezpieczeństwa produktów, ochrony środowiska czy wymogów fitosanitarnych.

Dokumenty:

• faktury handlowe i pro forma,
• listy przewozowe i dokumenty przewozu multimodalnego,
• świadectwa pochodzenia, deklaracje dostawcy, certyfikaty zgodności,
• pozwolenia, licencje, zgody administracyjne, dokumenty akcyzy,
• korespondencja i dodatkowa dokumentacja handlowa potwierdzająca warunki transakcji.

Środki przewozowe i opakowania:

• pojazdów, kontenerów i naczep,
• plomb, zabezpieczeń i oznaczeń,
• warunków transportu, np. temperatura w łańcuchu chłodniczym.

Jeśli w trakcie działań celników pojawi się podejrzenie przemytu, naruszenia przepisów dotyczących ograniczeń lub akcyzy, albo nieprawidłowości w dokumentach, kontrola może zostać rozszerzona, a towar trafi do rewizji lub szczegółowych badań. W efekcie mogą powstać koszty związane z postojem, magazynowaniem lub dodatkowymi analizami.

Jakie organy odpowiadają za kontrolę celną?

Za przeprowadzenie kontroli odpowiadają organy celne działające przez urzędy celne i graniczne urzędy celne. Funkcjonariusze celni działają w imieniu naczelnika urzędu celnego i mają uprawnienie do przeprowadzenie kontroli dokumentów, towarów i środków przewozu na każdym etapie – od przybycia na przejście graniczne do momentu zwolnienia towaru, a także później, w ramach kontroli następczej.

W praktyce organy celne współpracują z innymi służbami i inspekcjami, jeśli przepisy prawa tego wymagają, np. w zakresie kontroli fitosanitarnych, weterynaryjnych, bezpieczeństwa produktów czy ochrony środowiska. Gdy kontrola wykaże nieprawidłowości, organ prowadzi dalsze postępowanie, które może skutkować korektą należności, sankcjami administracyjnymi lub skierowaniem sprawy do organów ścigania.

Czy rewizja celna i kontrola celna to to samo?

Kontrola celna to szerokie pojęcie, obejmujące zarówno weryfikację formalną dokumentów, jak i czynności fizyczne. Rewizja celna jest jednym z rodzajów kontroli i oznacza fizyczne sprawdzenie towarów oraz środków przewozowych.

Rewizja celna obejmuje:

• otwarcie opakowań, kontenerów i przestrzeni ładunkowych,
• sprawdzenie towaru pod kątem ilości, wartości i zgodności z deklaracją,
• pobranie próbek do badań laboratoryjnych,
• sprawdzenie, czy towar nie jest objęty zakazami lub ograniczeniom,
• sporządzenie protokołu z wynikami rewizji.

W jakich sytuacjach może zostać przeprowadzona rewizja celna?

• gdy występują rozbieżności między dokumentacją a stanem faktycznym,
• przy podejrzeniu przemytu lub naruszenia przepisów dotyczących akcyzy,
• gdy wynika to z analizy ryzyka albo z wymogów szczególnych przepisów sektorowych.

Podsumowując: każda rewizja to kontrola, ale nie każda kontrola to rewizja. W wielu przypadkach wystarczy sprawdzenie dokumentów i danych w systemach, bez fizycznego otwierania przesyłki.

Jak przygotować się do kontroli celnej w praktyce?

Przygotowanie do kontroli celnej zacznij od dokumentów. Zadbaj, by zgłoszenie celne było spójne z fakturą i listem przewozowym, a opis towaru precyzyjny i zgodny z jego rzeczywistymi cechami. Zweryfikuj klasyfikację taryfową CN, wartość celną oraz kraj pochodzenia – to właśnie te elementy determinują stawkę i podstawę obliczenia należności celnych. Następnie upewnij się, że masz pełny zestaw wymaganych pozwoleń, certyfikatów zgodności, świadectw pochodzenia i ewentualnych dokumentów fitosanitarnych. Zorganizuj także łatwy dostęp do przesyłki i środków przewozowych, aby w trakcie kontroli celnej funkcjonariusze mogli szybko przeprowadzić sprawdzenie lub rewizję. Na koniec zaplanuj niewielki bufor czasu oraz potencjalne koszty dodatkowe, na przykład postój, magazynowanie czy badania próbek. Dzięki temu zminimalizujesz ryzyko opóźnień i unikniesz zbędnych nerwów.